Sabahları o filtre kahvemi demleyip kupamı elime almadan güne tam anlamıyla başlayamıyorum, artık bunu biliyorsunuz. İstanbul'un bitmek bilmeyen korna sesleri sokağımdan usulca içeri sızarken, koltuğuma yerleştim ve her zamanki gibi haber akışımı kontrol etmek için telefonuma sarıldım. Geçen gün sırf meraktan, piyasaya çıkacak olan iPhone 17'nin yazılım güncellemelerinin hangi yılda sona ereceğini araştırıyordum. Takvime bakarken aklıma bir anda o garip soru düştü: Acaba o tarihler geldiğinde, telefonlar tarih mi oluyor diyeceğiz? Elimizde hala "telefon" dediğimiz bu camdan ve metalden yapılma tuğlaları mı taşıyacağız, yoksa her şey çoktan değişmiş mi olacak? Siz de haberi okurken "Biz bu aletlere daha ne kadar bağımlı yaşayacağız yahu?" diye ekran başında kendi kendinize konuşuyorsunuz değil mi? Yalnız değilsiniz, ben de tam olarak böyle hissediyorum.
Gelişmelere bakıyorum da, her yıl yeni bir model çıkıyor, kameralar büyüyor, işlemciler hızlanıyor ama aslında cihazın temel mantığı aynı kalıyor. Bize sürekli "devrim" diye yutturulan şeylerin aslında sadece küçük makyajlardan ibaret olduğunu fark edeli epey zaman oldu. Asıl devrim, cebimizde taşıdığımız o ağırlıktan tamamen kurtulduğumuz gün başlayacak gibi duruyor. Silikon Vadisi'ndeki kodamanların kapalı kapılar ardında ekranları hayatımızdan nasıl çıkaracaklarını planladıklarını okuyorum sürekli. Gördünüz mü ne diyorum? Herkes bir sonraki telefonunu hayal ederken, adamlar telefonsuz bir geleceğin altyapısını kuruyor.
Açıkçası yerel veya küresel teknoloji haberlerini taradığımda ortalığın giderek bilimkurgu filmlerine benzemeye başladığını görüyorum. Eskiden sadece gözlüğümüze entegre edilmiş küçük bir kamera ile fotoğraf çekmeyi yenilik sanıyorduk. Şimdi ise yakamıza taktığımız küçük bir rozet, biz daha sormadan toplantı özetimizi çıkarıyor, maillerimizi sesli olarak okuyor veya karşımızdaki yabancının dilini anında çevirip kulağımıza fısıldıyor. Humane AI Pin, Rabbit R1 veya Meta'nın o meşhur akıllı gözlükleri... Hepsi aynı amaca hizmet ediyor: Başımızı o lanet ekrandan kaldırıp gerçek dünyaya bakmamızı sağlamak.
Bunu yazarken kendim de güldüm ama ciddiyim; sanırım çok yakında otobüste, metroda veya kafelerde ellerine bakarak yürüyen zombiler yerine, kendi kendine konuşan, boşluğa el kol hareketleri yapan garip bir güruha dönüşeceğiz. Düşünsenize, kalabalık bir ortamdasınız ve herkes görünmez bir asistanla hararetli bir tartışma içinde. İnsan gerçekten hayret ediyor, bir yandan da o karmaşayı gözünde canlandırınca hafiften bir tebessüm ediyor.
Cihazlar şekil değiştiriyor, onu anladık. İlk nesil yapay zeka cihazları piyasaya sürüldüğünde ortalık yıkıldı, herkes "İşte devrim budur" diye çığlıklar attı. İncelemeleri okuyorum, videoları izliyorum... Cihaz size cevap verene kadar geçen o üç saniyelik sessizlik, pilin yarım günde bitmesi, ekran olmadığı için karmaşık bir görseli size tarif edememesi gibi devasa problemler var. Biz hala anında tepki veren o dokunmatik camlara fena halde bağımlıyız.
Şunu söyleyeyim, teknoloji dünyasında hiçbir şey bir gecede yok olmaz. Tıpkı tuşlu telefonların dokunmatiklere yerini bırakırken yaşadığı o sancılı yıllar gibi, akıllı telefonların da giyilebilir cihazlara evrilmesi zaman alacak. Fakat yönümüzün orası olduğu gün gibi aşikar.
Bu konuyu düşününce gerçekten rahatsız oluyorum. Bir teknoloji yazarı, bir SEO uzmanı ve geliştirici olarak ekranlar benim sadece oyuncağım değil, ekmek teknem. Günde sadece üç buçuk saatimi ayırdığım, sınırları çok keskin çizilmiş bir dijital operasyon takvimim var. O kısıtlı sürede sunuculardaki Cloudflare ayarlarını yapılandırıyor, haber sitelerinin o can sıkıcı AMP hatalarını çözüyor, arama motoru optimizasyonu için kodlara müdahale ediyorum. İnanın bana, bu kadar teknik ve odak gerektiren bir işi yakama taktığım bir cihazla sesli komut vererek yapamam. "Ey yapay zeka, şu sitenin meta başlığındaki hatayı bul ve düzelt" demek kulağa hoş geliyor ama ben o kodu kendi gözümle görmeden, klavyenin tuşlarına dokunmadan rahat edemem.
Hemen net bir dille kendi görüşümü ifade edeyim: Eğlence, günlük iletişim veya basit aramalar için telefonlar gerçekten gereksiz birer yüke dönüşebilir ve yerini gözlüklere, rozetlere bırakabilir. Ama iş üretmeye, tasarım yapmaya, kod yazmaya veya detaylı bir metin okumaya geldiğinde, bizim geniş ve net bir alana, yani ekranlara her zaman ihtiyacımız olacak. "Her şey sesli olacak, ekranlar ölecek" diyenlerin, hayatlarında hiç karmaşık bir veritabanı tablosunu incelemek zorunda kalmadıklarına kalıbımı basarım. Siz de işinizi yaparken o kontrol hissini arıyorsunuz, haksız mıyım?
Teknolojinin evrildiği bu yeni noktada sığındığımız o "kolaylık" masalının arkasında devasa bir gizlilik sorunu yatıyor. Geçen gün bir bankacılık uygulaması bana 'sorunun çözümü için yapay zeka asistanımıza danışın' dedi. İnsan bir müşteri temsilcisine ulaşmak için inatla üç ayrı menü atladım, en sonunda pes edip telefonu kapattım. Yani 'kolaylık' dedikleri şey benim için on dakikalık bir labirente dönüştü. Şimdi aynı mantığı sürekli açık mikrofonlara, sürekli çevreyi tarayan kameralara uygulayın.
Sürekli bizi dinleyen, ne yediğimizi gören, kiminle konuştuğumuzu analiz eden bir cihazın bizim adımıza karar vermesi... Mahremiyet kavramının tabutuna çakılan son çivi olmaz mı bu? Sistem bizi dolambaçlı yollardan geçirip, kolaylık adı altında tüm verimizi kendi sunucularına aktarıveriyor. Ben cebimdeki telefonu bile masaya ters kapatan bir adamım, yakamdaki kameranın 7/24 kayıt almasına nasıl izin vereceğim?
Olayı tek taraflı değerlendirmek istemiyorum, gelin tabloyu ortadan ikiye bölelim.
Bir yanda kafasını sürekli aşağı eğmekten boyun fıtığı olmuş, yanındaki insanla göz teması kurmayı unutmuş, sokakta yürürken direğe çarpan bir nesli kurtarma ihtimali var. Cihazların görünmez olması, bizi yeniden çevremizle, doğayla ve birbirimizle etkileşime girmeye zorlayabilir. Yalan yok, anı yaşamak, fotoğraf çekmek için ekranı değil sadece gözlerimi kullanmak fikri insana "işte özgürlük budur" dedirtiyor.
Diğer tarafta ise tamamen teknoloji devlerinin insafına kalmış, tüm kontrolü yapay zekaya devretmiş, görsel dünyadan koparılarak sadece işitsel komutlara hapsedilmiş distopik bir yaşam modeli var. Ekranın bize sunduğu o kontrol duygusunu, özel hayatımızın sınırlarını ve mahremiyetimizi kaybetme riski devasa boyutlarda. İki durumu tarttığımda, o kontrolsüzlüğün faturası, anı yaşama romantizminden çok daha ağır basıyor gibi hissediyorum.
Teknolojinin bu kadar hızlı ilerlemesinin hayatımıza olumlu katkıları var, bunu kabul ediyorum. Yeniliklere kapalı, muhafazakar bir yazar değilim. Ama şunu da söyleyeyim: Yapay zekanın veya minicik bir rozetin yarın sabah benim yerime her şeyi organize etmeye başlaması, beni gerçekten korkutuyor. Sandığa giderken nasıl ki sadece bir isme değil, onun temsil ettiği değerlere oy veriyorsak; yeni bir teknoloji satın alırken de sadece bir cihaza değil, bize dayatılan o yeni yaşam biçimine oy veriyoruz.
İnsanlık olarak alışkanlıklarımızdan öyle kolay vazgeçemiyoruz. Cebimizde o soğuk metali hissetmek, canımız sıkıldığında anlamsızca ekranı kaydırmak, gerçek dünyadan kaçmak istediğimizde o parlayan dikdörtgenin içine saklanmak... Bunlar modern çağın en güçlü bağımlılıkları.
Peki siz ne düşünüyorsunuz? Elinizdeki telefonun son telefonunuz olma ihtimali sizi nasıl hissettirir? Gerçekten "akıllı gözlüğüm olsun, telefonumu çöpe atayım" diyenlerden misiniz, yoksa "ben o ekrana dokunmadan, o klavye sesini duymadan asla yapamam" diyerek isyan edenlerden mi? Aşağıda yorumlarda buluşalım, inanın bana bu distopik geleceğe dair ne düşündüğünüzü gerçekten çok merak ediyorum. Konuşalım, dertleşelim.
Muhabir : Mehmet Fatih ÖNK
